Cao Trần Lê Phương¹, Tạ Thị Đào², Võ Thị Thúy Hà³
¹Viện Nghiên cứu Xã hội Quốc tế (ISS), Đại học Erasmus Rotterdam, Hà Lan; ²Cơ sở Hỗ trợ Giáo dục xã hội Thành Nhân, Thành phố Hồ Chí Minh;
| Ngày nhận bài: 01-04-2026 | |
| Ngày xuất bản: 30-06-2026 | |
| Tiêu đề: VẬN DỤNG MÔ HÌNH SINH - TÂM - XÃ HỘI TRONG NGHIÊN CỨU TRẦM CẢM Ở NGƯỜI CAO TUỔI: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU TẠI VIỆT NAM | |
|
Lượt xem 40 |
Downloads 14 |
Trầm cảm là vấn đề sức khỏe tâm lý phổ biến ở người cao tuổi. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu vẫn chủ yếu mô tả tỷ lệ hiện mắc hoặc nhấn mạnh các yếu tố y sinh học, trong khi các yếu tố tâm lý và xã hội chưa được tích hợp hệ thống. Bài viết sử dụng tổng quan lý thuyết - tường thuật để phân tích cơ sở lý luận của mô hình sinh - tâm - xã hội (BPS), tổng hợp chọn lọc bằng chứng quốc tế và trong nước, và luận giải sự phù hợp của khung BPS đối với bối cảnh Việt Nam. Kết quả cho thấy BPS cần được bối cảnh hóa khi áp dụng ở Việt Nam. Bài viết đề xuất ba điều chỉnh: bổ sung biến khoảng cách kỳ vọng - thực tế hỗ trợ gia đình như một biến trung gian trong nhóm tâm lý, tách tôn giáo - tín ngưỡng thành yếu tố xã hội độc lập, và đưa kỳ thị tâm lý nội tâm hóa vào như một biến điều tiết. Khung đề xuất không chỉ mở rộng danh mục biến số mà còn làm rõ cấu trúc tác động của biến trung gian và biến điều tiết, định hướng lựa chọn biến số và thiết kế nghiên cứu thực nghiệm về trầm cảm ở người cao tuổi tại Việt Nam.
Từ khóa: Mô hình BPS; Trầm cảm; Người cao tuổi; Tâm lý học sức khỏe.
